Gunter Pauli: "Ondernemers moeten meer als kakkerlakken denken"

Gunter Pauli, ooit topman van schoonmaakmiddelenfabrikant Ecover en vandaag bekend als de ‘Steve Jobs van de duurzaamheid’, pleit in zijn nieuwe boek ‘Zo slim als de natuur’ voor een betere en vooral slimmere economie. Maar wat bedoelt hij daar precies mee? 

 

Het is halfacht in de ochtend in Bogota, de hoofdstad van Colombia, wanneer we Gunter Pauli aan de lijn hebben. “Ik ben bezig met een belangrijk project waarbij we ‘solide koffie’ maken, een reep van cacao en koffiebonen die de energieboost van een blikje Redbull heeft. Door onze manier van werken, waarbij we alles gebruiken, kunnen we de boeren veel beter betalen: we creëren een grotere meerwaarde met wat er voorhanden is. Dat is belangrijk. Ondanks fairtrade en duurzame labels, en andere initiatieven komen boeren in het zuiden nog altijd niet rond en verdwijnen er om die reden ook steeds meer. Wij kijken verder: we hebben ook een akkoord bereikt met de boeren om te herbebossen, wat voor hen niet evident is. Het is een voorbeeld van wat ik in mijn boek ‘driedimensionale productie’ noem. Je kijkt niet tweedimensionaal naar wat je nodig hebt om een product op de markt te brengen. Nee, je kijkt naar wat je voorhanden hebt en op basis daarvan maak je producten. Dat is een fundamenteel andere manier van denken.”

 

U vergelijkt het met de manier waarop kakkerlakken zich voeden.

 

(lacht) Ja. Mensen kijken neer op kakkerlakken, maar eigenlijk moeten we er een voorbeeld aan nemen. Ze bestaan al 100 miljoen jaar en ze zijn goed bezig om er nog eens 100 miljoen jaar bij te doen. Het uitgangspunt van een kakkerlak is simpel: hij is tevreden met wat hij heeft. Hij gebruikt wat hij vindt. Een panda doet net het omgekeerde: die eet alleen maar twee soorten bamboe en heeft dan nog subsidies nodig om in leven te blijven. Het verschil tussen de twee kan niet groter zijn. En het is duidelijk aan welk van de twee we een voorbeeld moeten nemen. Wij kweken nu bijvoorbeeld paddenstoelen op koffiegruis. Een bedrijf als Nestlé denkt er niet aan om dat te doen. Zij zijn in hun logica bezig met chocolade, niet met het kweken van paddenstoelen. Dus doen ze het niet. Dat tweedimensionale denken moeten we doorbreken. Daarom zeg ik dat de ondernemer van de toekomst moet denken als een kakkerlak. 

 

Het Franse voedingsbedrijf Guyader is daar een voorbeeld van.

 

Ja, een geweldig voorbeeld. Guyader had het op een bepaald moment heel moeilijk. Het legde tot een dertigtal jaar geleden de focus op verse vis, maar kon dat niet vol houden omdat de oogst kleiner en minder kwalitatief werd. Guyader is dan beginnen kijken wat het er nog allemaal in de netten van vissers zat en wat het daarmee kon aanvangen. Voorheen werd dat in het beste geval verwerkt tot visvoer of nog vaker gewoon terug in de zee gegooid. Maar Guyader is beginnen samenwerken met koks die recepten maakten van wat er allemaal op het land en in de zee geoogst werd, maar amper of niet gebruikt werd. Zo creëerden ze uiteindelijk 500 recepten, die verschillen naargelang het seizoen en hetgeen er geoogst werd. Supermarkten waren daar niet in geïnteresseerd: zij wilden maar één product, en dat was verse vis. Guyader leverde zijn producten daarom in het begin aan restaurants en vervolgens aan gastronomische winkels. Maar vandaag struikelen de supermarkten over elkaar om zijn producten in hun rekken te leggen. Het is een succesvol economisch model: hun omzet is verviervoudigd, de tewerkstelling is maal vijf gegaan. Dat is logisch. Als je meerwaarde creëert, creëer je ook tewerkstelling.

 

De jongste jaren wint de circulaire economie aan populariteit. Ziet u daar heil in?

 

De circulaire economie is een uitstekend initiatief. Maar er is een groot verschil met het model dat ik propageer: de circulaire economie aanvaardt de globalisering en het feit dat je steeds meer van hetzelfde produceert voor steeds minder geld. Dat is niet houdbaar. Het houdt vast aan het tweedimensionale productiemodel. Hetzelfde geldt voor biologische productie. Dat is heel goed, maar het is alleen maar een startpunt. We moeten veel verder gaan dan alleen biologisch produceren. De natuur heeft ons enorm veel te bieden, en we moeten er veel beter gebruik van maken. Het is de natuur zelf die ons het voorbeeld geeft van hoe we dat moeten doen. 

 

U houdt een pleidooi voor kleinschalige, duurzame productie. Is er ruimte voor multinationals in uw model?

 

Multinationals zijn dinosaurussen: ze zijn aan het uitsterven. Ze laten enorme gaten in de markt liggen. Als ondernemer moet je daar gebruik van maken, vind ik. Alleen: je moet een echt mooi, inspirerend verhaal hebben waarmee je mensen kan overtuigen. Mensen willen hun geld goed besteden, maar ze krijgen vaak niet de kans om dat te doen. We hebben dat voor mekaar gekregen met Ecover: dat was een verhaal waarmee we mensen in het hart raakten. Het kan dus, dat hebben we bewezen. Het komt erop aan heel veel kleinschalige projecten te starten die een grotere meerwaarde creëren dan tweedimensionale multinationals. Dan wint iedereen erbij: de producent, de consument en de planeet. Maar wat gebeurt er nu? Multinationals krijgen forse steun van de overheid, zodat hun tweedimensionale manier van denken en produceren een duw in de rug krijgt. De fiscale voordelen waar de overheid ze op trakteert, zijn onbereikbaar voor gewone mensen en ondernemers. Probeer als kleine ondernemer maar eens minder belastingen te betalen of in het zwart te werken: je wordt keihard aangepakt. Maar voor multinationals gelden andere regels. Zij krijgen cadeaus die anderen niet krijgen. En zo wordt een onhoudbare manier van produceren verder in leven gehouden.

 

In uw boek staan geen Belgische voorbeelden van bedrijven die op een slimme manier produceren. Lopen we achter? 

 

In België en bij uitbreiding Europa staan we nog niet heel ver, dat klopt, maar het komt. Er staan heel wat zaken in de steigers, onder meer ook in Vlaanderen. Ik wou projecten tonen die al bestaan en werken. Projecten die mensen met hun eigen ogen kunnen gaan bekijken. Inspiratie is goed, maar je moet het ook zo concreet mogelijk maken. Geloof me: als ik binnen tien jaar een nieuw boek schrijf, zullen er ook voorbeelden van bij ons erin staan.

 

Auteur: 

d.soenens@gondola.be