Europa wil de tabakskaarten herschudden

De Europese Commissie werkt momenteel aan de herziening van haar uit 2001 daterende tabaksrichtlijn die tot doel heeft het roken te ontmoedigen. Mogelijke nieuwe maatregelen zijn een verbod om merktekens op verpakkingen te plaatsen en een verbod om tabaksproducten in de winkels in het zicht van de klant te plaatsen. We bekijken de timing en de mogelijke gevolgen van de Europese ideeën.

De eerste en wellicht meest spraakmakende maatregel die Europa momenteel onderzoekt, is het invoeren van witte verpakkingen. Fabrikanten zullen in dat scenario hun merken niet meer kunnen uitspelen op de packaging en zij zien deze blanco pakjes dan ook als een extreme variant van de al bestaande gezondheidswaarschuwingen. In praktijk zou ‘plain packaging’ elk sigarettenpakje reduceren tot een bruine of witte wikkel, met als enige verschil de naam van het merk. Voorstanders van de maatregelen wijzen erop dat een slechte merkattractiviteit het aantal rokers zal doen dalen, tegenstanders vragen om een bewijs en wijzen tevens op de risico’s op vlak van illegale handel. Cimabel, de federatie die fabrikanten als British American Tobacco, Imperial Tobacco en Japan Tobacco International verenigt, hamert sinds de bekendmaking van de plannen op de nagel van de illegaliteit. “Generieke verpakkingen zullen bijdragen aan de vervaging in de hoofden van de consumenten van de grenzen tussen de producten van gereguleerde fabrikanten en de veel goedkopere alternatieven die de illegale circuits ter beschikking stellen”, verklaarde Cimabel. “Een substitutie door goedkopere producten zal het gevolg zijn en namaak en illegale invoer zullen toenemen.”

Illegale handel

Een cruciaal element in het debat tussen voor- en tegenstanders draait met andere woorden rond de illegale reproductie. Fabrikanten laten weten dat de verpakking een van de onderdelen van het tabaksproduct is dat het moeilijkst na te maken is en dus de beste garanties biedt om een wettelijk product (waarop invoerrechten en accijnzen betaald werden) te kunnen onderscheiden van producten die illegaal op de markt aanwezig zijn. De tegenstanders betwijfelen dat en het is uitkijken welk standpunt de Europese Commissie zal innemen. Een tweede gecontesteerd voorstel voor de nieuwe tabaksrichtlijn gaat uit van een verbod om tabaksproducten in een winkel uit te stallen. In kleinhandels zou dat het einde betekenen van de muur met sigaretten achter de toonbank, in retail zou het vooral een impact hebben op de presentatie aan de kassa’s. Een uitstalverbod bestaat al in Canada en Ierland, maar die landen leveren vooral de sigarettenfabrikanten een goed argument omdat het aantal rokers er sindsdien niet daalde. Wat wel daalde, was het aantal verkooppunten. Vooral de zelfstandige zaken krijgen het door een uitstalverbod moeilijk en opnieuw wijzen de merken op de gevaren van een verkoop die letterlijk onder de toonbank plaatsvindt.

Mogelijke gevolgen

Sinds Europa zijn ideeën publiek maakte, hebben al heel wat stakeholders hun belang laten onderzoeken. Sigarettenfabrikant BAT maakte bijvoorbeeld de resultaten bekend van een internationale studie over de relatie tussen gezondheidswaarschuwingen op pakjes sigaretten en het tabaksverbruik. Het onderzoek vond plaats in 27 landen en bestreek een periode van 14 jaar. Het werd uitgevoerd door Deloitte. Belangrijkste bevinding van het rapport: er is geen statistisch relevante directe link tussen de grootte en het type gezondheidswaarschuwingen enerzijds en veranderingen in legaal tabaksverbruik anderzijds. Met andere woorden: nog grotere gezondheidswaarschuwingen - laat staan generieke verpakkingen - zullen het roken volgens dit rapport niet doen afnemen. Los van de vraag of deze maatregelen al dan niet efficiënt zullen zijn, duikt de vraag op hoe fel winkeliers dit zullen voelen in hun portemonnee. Een interessant onderzoek dat net voor de zomer bekend raakte, is van de hand van Unizo en onderzoekt de rendabiliteit van krantenwinkels en superettes. Daarbij gaat het dieper in op de verschillende productcategorieën en bijgevolg geeft de studie ook een beeld van hoe belangrijk tabak is voor de buurtsupermarkten.

Unizo-studie

Voor deze sectorstudie liet Unizo door het gespecialiseerd financieel onderzoeksbureau Conessence de zakencijfers van een staal van 23 supermarkten grondig analyseren. De resultaten van het onderzoek brengen de evolutie van de financiële cijfers in de periode 2008-2010 gedetailleerd in kaart. Kijken we in eerste instantie naar de omzetcijfers van de betrokken superettes dan realiseerde de gemiddelde winkel in 2010 een omzet van iets meer dan 1 miljoen euro (1,078 miljoen euro). In dat cijfer zijn de commissies van de Nationale Loterij omgezet naar een omzetcijfer. Doorgaans boeken de boekhouders geen verkoop voor kansspelen, maar enkel de commissie. Voor dit onderzoek zou dat de vergelijking met andere producten hebben vertekend. Kijken we naar de rookwaren, dan zijn die in de gemiddelde superette goed voor net geen 20% van de omzet. Het belang van rookwaren komt echter nog meer uit de verf als we kijken naar wat de winkeliers bottom line overhouden. Na aftrek van de kosten bedraagt de gemiddelde operationele marge van de winkels in dit onderzoek nauwelijks 2,66%, waarbij rookwaren 1,18% aanbrengen. Een afbouw van het belang van tabaksverkoop onder impuls van de voorgestelde Europese maatregelen zou de kleine supermarkten bijgevolg zwaar kunnen treffen. Voor krantenwinkels is het plaatje overigens nauwelijks rooskleuriger: hun gemiddelde operationele marge bedraagt 4% met 2,1% dankzij de rookwaren.

Timing

De impact op grotere retailers zal ongetwijfeld kleiner zijn, maar de vrij desastreuze cijfers voor de kleinere supermarkten geven aan dat een correct en duidelijk beeld op de gezondheidseffecten van de voorgestelde maatregelen zich opdringt. Tijd om het uit te zoeken is er alvast nog, want witte pakjes of een uitstalverbod zijn nog niet voor morgen. De maatregelen die Europa momenteel onderzoekt, komen voor alle duidelijkheid niet per definitie in de nieuwe richtlijn terecht. Over de voorstellen werd al een publieke consultatie gehouden, waarbij de mening van de Europeanen gevraagd werd over de voorgestelde beperkingen. Gemiddeld nemen enkele honderden Europeanen de moeite deze publieke internetconsultatie te doorworstelen. Ditmaal reageerden 87.000 mensen en dat zorgde voor de nodige vertraging. Aanvankelijk streefde Europa ernaar om nog voor de zomer een voorstel aan het Europees Parlement voor te leggen, maar ook die timing werd niet gehaald. Uit het nieuwe uitstel mag blijken dat de witte verpakkingen en het uitstalverbod nog wel even in de Europese pipeline blijven. Mogelijks komt het debat dit najaar in het Europese halfrond. Na het eventuele goedkeuren van de bewuste maatregelen moeten vervolgens ook de regeringen van de lidstaten de richtlijn nog omzetten in nationale wetgeving.

Auteur: 

Gondola Magazine